وجه تسمیه کویر لوت

تاکنون در نوشته ها و شنیده ها نام های متفاوتی مانند پلایا، صحرا، دشت و بیابان در مورد نام کویر لوت دیده و شنیده ایم. وجه تسمیه این نام های متفاوت از کجا آمده است و کدام تعریف در مورد کویر لوت کاملتر و جامعتر است و مصداق دارد.

این مقاله در ششمین شماره فصلنامه گردشگری استان کرمان به چاپ رسیده است. فصلنامه گردشگری ۶

کویر لوت پهناورترین کویر ایران است که در بخش جنوب شرقی کویر مرکزی قرار گرفته است۰ کویرهای ایران حدود ۳۴ میلیون هکتار مساحت دارند۰ علاوه بر این ۱۶ میلیون هکتار از مراتع کشور فقیر و شرایط کویری را تحمل می نمایند۰ با توجه به بارندگی های اندک سالیانه بطور متوسط هرسال ۱ درصد از اراضی حاشیه ای این مناطق به سمت بیابانی شدن پیش می روند۰ در حال حاضر حدود یک چهارم از مساحت کل کشور در شرایط بیابانی قرار دارد۰

در تعریف کویر از سه منظر به آن پرداخته شده است۰ شرایط آب و هوائی ، وضعیت نهشت و نوع رسوبات و شرایط آبی.

از نظر آب و هوائی کویر به مکانی گفته می شود که میزان تبخیر در آن بیش از بارندگی است۰ بستر کویر را عمدتا رسوبات ریزدانه سیلتی و رسی بهمراه نهشته های تبخیری گچی و نمکی پوشانده است که در نتیجه فرسایش ارتفاعات مجاور به گودترین نقطه توسط جریانهای آبی در طی سالیان گذشته حمل شده است.

از نظر ذخائر آبی کویر خشک نیست، کویرهای امروزی محل گودال های قدیمی هستند که محل تجمع آب و ته نشست رسوبات حاصل از فرسایش ارتفاعات مجاور آنها است. که اکنون بعلت تغییر شرایط آب و هوایی و کاهش بارندگی و افزایش تبخیر و روند رو به گرمایش زمین در دوران بین یخچالی به سرزمینی غیر مسکونی تبدیل شده است.

هر دو کلمه کویر و لوت مصدر ترکی دارند۰ کویر از مصدر کویرمک یا کویریمک بمعنی خشک شدن است۰ در ترکی به هر چیزی که خشک شود و حیات از آن سلب شود کویر گفته می شود۰

لوت در ترکی بمعنی سرزمین لخت ، برهنه، بی آب و علف و فاقد هر گونه گیاه و جانور است لذا ترکیب دو واژه کویر و لوت بمعنی تاکید بر این موضوع است که منطقه خشک، بی آب و گیاه است. که قابلیت سکونت را در آن مشکل می سازد. البته وجود حیات در اشکال اولیه گیاهی و بقای جانوران مقاوم در برابر شرایط سخت در پهنه کویر مانع بکارگیری و تاکید بر واژه کویر بعنوان منطقه بی آب و گیاه نمی باشد. همچنین در ترکی به زمین پف کرده نیز کویر گفته می شود، که در عربی از واژه قفیر و در زبان پارسی از واژه گور یا گوران استفاده شده‌است و رویت این گونه زمین ها در کویر عادی است.

در بعضی از منابع و ماخذها بیان شده که کلمه لوت را اعراب بعد از فتح ایران در هنگام عبور از شهر خیالی کلوت بر آن گذارده اند چنین نیست و ریشه واژه کلوت، بلوچی است که از دو جزء کل و لوت بمعنی شهر لوت بوجود آمده است۰ هنوز هم در برخی نقاط استانهای سیستان و خراسان از نام کلاته بمعنای آبادی و شهر استفاده می شود۰

به مناطق خشک، کم باران، با پوشش گیاهی اندکی و گاهی فاقد پوشش گیاهی، کم آب با اختلاف زیاد دمای روزانه، همراه با بارش های نامنظم و مقدار جزئی رطوبت بیابان اطلاق می شود۰ لذا مشخصاتی که از بیابان در نوشته ها عنوان می شود شبیه به کویر است و واژه بیابان معادل واژه پارسی کویر است۰

در نوشته‌های فارسی اغلب دو کلمه صحرا و بیابان مترادف یکدیگر بکار برده شده اند۰ اما صحرا اسم خاص یک منطقه خشک در شمال آفریقا می باشد. از کلمه صحرا بمنظور شرح بیابانهای شمال افریقا و عربستان در جغرافیا استفاده شده است. واژه صحرا به محیط خیلی خشک، کم رطوبت، پوشش کم گیاهی، با بارندگی های اتفاقی، احاطه شده توسط کوههای بلند و مرتفع اطلاق می شود که بیشتر در بخش مرکز قاره ها واقع شده است و در معرض هر دو گونه فرسایش بادی و آبی توامان است۰ واژه های ربع و صحرا واژه های عربی هستند که مفهوم هر دو آنها تشریح وضعیت بیابان است. مانند صحرای عربستان و یا ربع الخالی

پلایا یک واژه انگلیسی است که به فارسی کویر ترجمه شده است. پلایا شکلی از بیابان است که محل تجمع سیلابها و کفه های نمکی می باشد. کویر به سرزمینی اطلاق می شود که آنچنان نمک در سطح آن متمرکز شده که امکان رویش گیاه بمنظور کشاورزی و زراعت در آن وجود ندارد اما شرایط رشد گیاهان غیر زراعی و مقاوم به شوری و قلیایی در آن هست.

در زبان فارسی واژه صحرا به مفهوم بیابان نیست. واژه صحرا به ناحیه خارج از ده یا روستا ، چراگاه، کشتزار، مرغزار و منطقه خوش آب و هوای حاشیه کوهستان گفته می شود۰ لذا این تفاوت معنایی در ادبیات فارسی کاربرد واژه صحرا را بجای بیابان محدود و ناممکن می سازد.

در توضیح واژه دشت از نگاه جغرافی دانان چنین آمده است که دشت سرزمین همواری است که دورتادور آن را حصاری از کوهستان فراگرفته است و اغلب یک یا چند رود در آن جریان دارد۰دشت ها می توانند مرطوب و قابل زراعت باشند.

لذا در پایان اشاره می شود که تاکنون واژه های بسیاری در توصیف کویرلوت بکار برده شده است. در این مورد مناسبترین واژه ها بیابان و کویر می باشندکه با اسم خاص لوت و یا شهداد همراه شوند و از بکار بردن پیشوند های غیر متعارف مانند دشت، صحرا و پلایا باید پرهیز شود.

یک دیدگاه دربارهٔ «وجه تسمیه کویر لوت»

  1. با سلام و احترام
    با واژه ها و عبارت هایی که برایم سؤال بود آشنا شدم . سپاس و تشکر فراوان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.