چشم انداز اقتصادی و آینده تجارت گوهر و زیور آلات در ایران: بخش هفتم

آمیتسیت یاقوت بنفش
تا قرن ۱۸ به دلیل کمیابی بلورهای آمیتیست این سنگ تنها به اشراف و کاردینال ها تعلق داشت و قیمت آن با الماس و یاقوت و زمرد برابری می کرد ولی با کشف معادن بزرگ آن از جمله در برزیل قیمت آن کاهش شدیدی پیدا کرد. بهترین نوع آمیتیست ها به نام Deep Russian و Deep Siberian شناخته می شوند که مقدار جزیی رنگ قرمز در آن دیده می شود و قیمت آن گاهی افزون بر ۵۰ هزار دلار به ازاء هر قیراط است. ارزش بلور آمیتیست با میزان افزایش شدت رنگ آن نسبت مستقیم دارد.کوارتز یکی از مهم ترین مواد معدنی در روی زمین می باشد و دومین ماده معدنی فراوان بعد از فلدسپاتها در پوسته قاره ای زمین است. کوارتز در معنی یعنی کانی سخت است و ترکیبات اکسید سیلیسیوم بر مبنای درجه تبلور و محیط تشکیل آن (سنگهای آذرین، رسوبی و دگرگونی) به دو دسته بلورین و نهان بلورین تقسیم بندی می شوند. آمیتیست، سنگ دلربا، درکوهی، کوارتزآبی، کوارتز زرد (سیترین)، کوارتز چشم گربه ای، کوارتز دودی و چشم ببری از انواع کوارتز بلوری هستند. کوارتز های نهان بلور شامل عقیق، ژاسپر، کریزوپریز و کالسدونی می باشند که اغلب مات و بعضا نیمه شفاف تا شفاف هستند.
آمیتیست یا کوارتز بنفش یکی از گرانبهاترین کانی های گروه کوارتز در عهد باستان بوده است. کوارتز کانی گوهری بسیار جذاب، سخت و بادوام است که در فارسی به نامهای جمشت، جمست و گمست شهرت دارد. کوارتز بنفش بعنوان یاقوت ارغوانی و سافیر بنفش نیز در بازار تجاری پرآوازه است. کوارتز کانی بسیار متنوعی است و در اندازه ها، اشکال گوناگون و رنگهای متنوع دیده می شود. در حال حاضر دیگر مانند گذشته کوارتز و گونه های متنوع رنگی آن کانی های قیمتی مهمی محسوب نمی شوند و در دسته کانیهای نیمه قیمتی طبقه بندی می شوند.
از لحاظ شیمیایی آمیتیست شبیه کانی کوارتز دارای ترکیب اکسید سیلیسیوم است. در قرن نوزدهم تصور بر این بود که رنگ آمتیست به علت وجود مقداری ناخالصی عنصر منگنز می‌باشد و لاکن دانشمندان بعدها دریافتند که مقدار بسیار اندکی آهن سه ظرفیتی، تیتانیوم و منگنز موجب ایجاد رنگ بنفش در این کانی می شود. از میان انواع آمیتیست، گونه هایی که دارای رنگ بنفش سیر تا ارغوانی باشند ارزش بالاتری نسبت به بقیه انواع آمیتیست دارند. این کانی با این رنگها بسیار کمیاب است.
آمیتیست مانند کانی کوارتز در سیستم هگزاگونال متبلور می شود. این کانی دارای سختی ۷ در مقیاس موهس است و در رده سیلیکات های داربستی طبقه بندی می شود. آمیتسیت دارای شکستگی صدفی، جلا چرب و شیشه ای می باشد و گونه های آن شفاف تا نیمه شفاف می باشند. در گوهر شناسی با استفاده از چلسی فیلتر رنگ آن قرمز دیده می شود. اندیس رفرکتومتری آمیتیست یکی از مشخصه آن است که بین ۱٫۵۴۴ تا ۱٫۵۵۳ متغیر است. وزن مخصوص آن ۲٫۶۵ گرم بر سانتی متر مکعب و بیرفرنژانس آن در سری اول و حدود ۰٫۰۰۹ است. این کانی دارای خاصیت فلوئورسانی ضعیفی نیز هست. برای شناسایی کوارتزهای بلوری روشهای متعددی از جمله اسپکتروسکوپی مادون قرمز و خاصیت پیزوالکتریکی وجود دارد که البته راههای شناسایی قطعی این کانی نیستند.
گونه ای از آمیتیست به نام رز فرانسوی Rose De France نیز در بازار هست که در حقیقت آمیتیست بنفش مایل به صورتی می باشند. آمیتسیت در طبقه بندی کنونی در دسته گوهر های نیمه قیمتی طبقه بندی می شود زیرا به فراوانی در طبیعت دیده می شود. کانی آمترین Ametrine ترکیبی از آمیتیست و سیترین است. سیترین نوع کوارتز بلورین زرد رنگ است. که در بازار گوهر ها از جایگاه خوبی برخوردار است. گونه هایی از آمیتیست های روتیل دار نیز در طبیعت دیده می شود که بلورهای سوزنی روتیل در داخل آن منطره زیبایی را بوجود آورده و مورد پسند بازار مد زیورآلات است.
در سال ١٩٠٠ بزرگترین آمیتیست طبیعی جهان به وزن تقریبی ۸ تن به رنگ سیاه و بنفش در معادن برزیل کشف شد که اکنون در گنجینه برزیل موزه واشنگتن نگهداری می شود. در سال ١٩٩۳ نیز بلور ۱۰۰ کیلو گرمی قابل تراش از آمتیست در معدن ماین آمریکا کشف شد که برخی از کریستال های آن به ١٩ سانتی متر نیز می رسند. اکثر بلورهای آمیتیست در ژئود یافت می شوند. ژئود حفره ای است سیال داغ سیلیس دارد در داخل آن به تله افتاده و بتدریج سرد شده و کانی ها در اطراف حفره رشد می نمایند. در بسیاری از آمیتیست ها تندی رنگ در بخش نوک آن شدید تر است که ناشی از تغییرات شیمیایی در مراحل انتهایی تبلور بلور است.
آمیتیست چنانچه تحت شرایط آزمایشگاهی و فشار متعارف حرارت داده شود به رنگهای زرد و نارنجی، زرد و قهوه ای و یا قهوه ای تیره در می آید. آمیتیست در درجه حرارت ۵۷۲ درجه فارنهایت بی رنگ شده و در حرارت ۹۳۲ درجه فارنهایت رنگ آن به سمت زرد گرایش پیدا می نماید.
آمیتیست می تواند در اثر بهسازی از نوع پرتوافکنی ایجاد شود به طوریکه کوارتز بی رنگ را تحت پرتوافکنی اشعه گاما و اشعه ایکس قرار می دهند و چنانچه این نوع از آمیتیست در معرض حرارت واقع شود رنگ آن به زرد و با حتی سبز تبدیل می شود و رنگ آن شبیه کوارتز دودی به رنگ زرد تا قهوه ای متمایل می شود که در جواهرسازی به آن آمیتیست سوخته گفته می شود.
نوع مصنوعی آمیتیست به روش گرمابی نیز تهیه می شود که اغلب فاقد ناخالصی می باشند. روش شناخت نوع مصنوعی از طبیعی آن شناخت ناخالصی های انواع طبیعی و یا مصنوعی در داخل بلور آن است. شناخت و شناسایی گونه های طبیعی از مصنوعی هر گوهری نیاز به آزمایشگاه تخصصی گوهر شناسی و گوهر شناس مجرب دارد.
در بازار تجاری اغلب گونه های تراش خورده آمیتسیت بر اساس رنگ، درجه شفافیت و اندازه قیمت گذاری می شوند. کوارتز بی رنگ دارای پائین ترین قیمت و کوارتز های رنگین نایاب بیشترین قیمت را دارند. ارزان ترین کوارتز ها حدود ۹٫۶ دلار با ازاء هر قیراط و گران ترین آن حدود ۶۶٫۵ دلار به ازاء هر قیراط در جولای ۲۰۱۵ قیمت داشته اند. برای قیمت گذاری انواع آمیتسیت بایستی به درجه شفافیت نیز توجه نمود. بطوریکه ضریب شفافیت مابین ۱ تا ۰٫۳۴۲ متغیر است. وزن گوهر بر اساس قیراط نیز دارای ضریب دیگری است که بهنگام قیمت گذاری بایستی طبق جدول محاسبه و قیمت گذاری شود. قیمت انواع کوارتز بسته به رنگ، نوع پاشش رنگ، شدت رنگ، درجه شدت تغییرات رنگ، اندازه، وزن، شکل ظاهری، ماکل، شفافیت، نوع تراش و محل پیدایش آن متفاوت است بطور مثال یک قطعه تراش خورده ۱۰٫۲۵ قیراطی کوارتز دودی حدود ۲۶ دلار، یک قطعه تراش خورده قلبی به وزن ۹۷٫۷۹ قیراط حدود ۲۰۰ دلار و یک قطعه تراش خورده آمیتسیت به وزن ۳٫۲۹ قیراط تراش کابوشن کمتر از ۱۷ دلار قیمت دارد. نوع و کیفیت تراش در قیمت گذاری بلورهای تراش خورده موثر است.
بلور آمیتیست در اکثر کشورهای جهان دیده شده است از بزرگ ترین استخراج کنندگان این کانی می توان به کشور های برزیل، اروگوئه، ماداگاسکار، روسیه، غرب استرالیا، هندوستان، سریلانکا، میانمار، زیمبابوه، نامیبیا، زامبیا، کانادا، آمریکا، مکزیک، بولیوی، آلمان، فرانسه، اتریش، رومانی و عربستان اشاره کرد.
در ایران نیز مناطقی وجود دارد که آمتیست مرغوب در آنجا پیدا می شود مانند کوه تشناب خور، کوه گبری رفسنجان و منطقه ترکمن چای، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی. در منطقه میانه آمتیست های مرغوبی دیده شده است که اندازه بلورهای آن به ۳ سانتی متر هم می رسد. در اتوبان تهران به قزوین روبروی نیروگاه شهید رجایی نیز در میان سنگهای آتشفشانی ژئود های آمیتیست دیده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.