چشم انداز اقتصادی و آینده تجارت گوهر و زیور آلات در ایران: مقدمه

به صنعت و هنری که با انواع گوهر قیمتی و نیمه قیمتی و فلزات کمیاب مانند طلا، نقره، پالادیوم و پلاتین و یا گوهر های طبیعی مانند مروارید، سنگهای مصنوعی ساخته دست بشر و شیشه های رنگین مصنوعاتی می سازد، صنعت گوهر و زیورآلات گفته می شود. این صنعت قدیمیترین صنعت شناخته شده در جهان است و در طول تاریخ بشر بزرگترین بازار را در اختیار خود داشته است.
در حال حاضر ایالات متحده بزرگترین مصرف کننده این بازار، چین روبه رشد ترین بازار، هند سنتی ترین بازار ، خاورمیانه، ژاپن و اروپای غربی باثبات ترین بازار های مصرف این صنعت ارزیابی می شوند که منابع معتبر روند ثابت و با ثبات این صنعت را تا سال ۲۰۲۰ پیش بینی می نمایند.
در سال ۲۰۱۲ هند با حدود ۴۲میلیارد و ۸۴۰ میلیون دلار، ۱۴ درصد از مجموع صادرات این کشور مربوط به معاملات تجاری در این صنعت بوده است که منجر به اشتغال حدود ۳٫۵ میلیون نفر نیز شده است.
کشور هند بزرگترین واردکننده طلا در جهان است(حدود ۹۰۰ تن درسال). با واردات سالیانه حدود ۹۰ درصد از الماس جهان و بمدد نیروی کار ارزان و آموزش دیده، این مواد اولیه به زیورآلاتی تبدیل می شود که مقصد نهایی این محصولات فرآوری شده امارات متحده عربی، هنگ کنگ، امریکا و کشورهای اروپایی است. پس از هند، ایتالیا و چین در رتبه های بعدی هستند.
پاکستان نیز در سالهای اخیر با کمک متخصصان ایرانی و یک برنامه منسجم توانسته است تا سهم خود را در صنعت زیورآلات افزایش دهد و میلیون ها نفر در این صنعت مشغول بکار شوند.
حجم سالانه معاملات گوهر های قیمتی در بازارهای جهانی حدود ۷۰ میلیارد دلار است. برآورد می شود که حجم نقدینگی جهانی در بخش تامین، تولید و فرآوری این صنعت بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار در سال باشد. طبیعت این صنعت بگونه ای است که در بسیاری از کشورها بواسطه ناتوانی و کمبود نظارت دولتها بر این معادن ، به آمارهای همسو و ناهمسوی رو به رو شویم. علاوه بر این تغییرات گسترده در نوع تولیدات و تنوع محصولات تخمین درست گردش مالی این صنعت را محدود می نماید.
معاملات تجاری گوهری بویژه الماس بیش از ۸۰ درصد کل معاملات در ایالات متحده را شامل می شود. ارقام موجود در سال ۲۰۱۴ در این مورد نزدیک به ۳۴ میلیارد و ۱۲۷ میلیون دلار بوده است. حدود ۴۲ درصد بازار مالی این صنعت متعلق به ایالات متحده است. این آمار تا حدودی حجم مبادلات سالیانه این صنعت را روشن می نماید.
سهم تخمینی ایران از این بازار حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار در سال (۰٫۰۵ درصد) است. در حالیکه ایران جزء ۱۰کشور برتر دارای ذخائر معدنی از این گروه است. ذخائر ایران شامل بریل(زمرد)، یاقوت کبود(سافیر)، توپاز، گارنت(لعل)، ژاده ایت(یشم)، فیروزه، تورمالین، عقیق، کوارتز(درکوهی)، آمیتسیت و … است. ارزش افزوده میان سنگ خام تا محصول فرآوری شده در این صنعت گاهی تا ۶۰ برابر است. ایران در مصرف زیورآلات رتبه پنجم جهانی را دارد و این در حالی است که جایگاهی مطلوبی در تولید و فرآوری آن ندارد. هرچند پرداختن به چنین مقوله‌ای از نظر خیلی‌ها ممکن است «تجمل‌گرایی» محسوب شود.
طبق برآوردهای مقدماتی ذخیره های گوهری ایران بیش از ۲۰ میلیارد دلار ارز نصیب کشور خواهد نمود. تاکنون سرمایه‌گذارى های اندکی در این زمینه انجام شده و دیده می شود که اگر بفرض شرکتی توانسته‌ باشد اقدامی صورت دهد که به بهره‌بردارى منجر شود، به اتکاء سرمایه گذاری اندک و بکار گیری روشهای سنتی بوده و اکنون از بازدهی مناسب و قابل قبولی برخوردار نیست و حجم گردش مالی در چرخه تامین، فرآوری و توزیع این صنعت در پرده ابهام است.
آمار ننوشته ای هست که گوهرهای نیمه قیمتی مانند اوپال، گارنت، آمتیست، عقیق، فیروزه، ژاسپر، بریل، انواع کوارتز، اپیدوت، سیترین و برخی دیگر به صورت فرآوری نشده از کشور صادر و پس از تراش دوباره به کشور وارد می‌شوند.
گوهرها مانند سایر نهشته های معدنی محصول فرایند پیچیده پروسه های زمین شناسی هستند. که طی میلیون ها سال در داخل زمین در یک شرایط خاص رشد یافته اند و سپس در نتیجه حرکات کوهزایی بالا آمده و در رخنمون های سطحی دیده می شوند. پراکندگی گوهر ها نشان می دهد که از تنوع قابل توجهی برخوردار هستند و متعلق به یک مکان و زمان زمین شناسی نیستند.
گوهر (Gem) یا معرب آن جوهر بخشی از مجموعه بزرگ کانی ها می باشند. از اجتماع کانیها، سنگها بوجود می آیند. تاکنون نزدیک به ۴۷۱۴ کانی (Mineral) در جهان شناخته شده است. کانی جسمی جامد با ترکیب شیمیایی معین، غیرآلی، طبیعی و دارای ساختار بلورین مشخص است. حدود ۷۰ کانی واجد شرایط طبقه بندی در دسته گوهرها هستند و ۱۵ گونه آن کمیاب و قیمتی می باشند. گوهرها کانی های زیبا، شفاف، کمیاب، با سختی بالا هستند که انواع تراش به آنها جلوه خاصی می بخشد.
در طبقه بندی تجاری گوهرها به قیمتی و نیمه قیمتی (Precious and Semi Precious) نیز اشاره شده است بنظر می رسد که قصد از این طبقه بندی تفکیک میان گوهر های کمیاب مانند الماس، زمرد و یاقوت از بقیه گوهر ها است. گوهر های فراوان تر مانند عقیق، گارنت، در کوهی، تورمالین، یشم، جاسپر، اوپال، آمیتیست و فیروزه نیمه قیمتی محسوب می گردند. گاهی قطعات صدف، عاج فیل، مرجان دریایی، قطعات فسیل شده جانوران، مروارید که کانی محسوب نمی شوند نیز بعنوان شیئ با ارزش مورد استفاده قرار می گیرند. احتمالا کاربرد رایج سنگ قیمتی و نیمه قیمتی از اینجا ریشه گرفته شده است. هر گاه از تلفیق طلا و جواهر در این صنعت صحبت شده منظور همان زیورآلات است.
بیشتر زیور آلات (Jewelry) تولید شده داراى حدود ۷۰% گوهر قیمتى هستند. تعرفه های اتحادیه اروپا حدود ۵/۲ تا ۴ درصد است. مالیات بر ارزش افزوده، بین ۱۶ تا ۲۱ درصد در کشورهاى مختلف برای این مصنوعات در نظر گرفته شده و پرداخت عوارض، به صورت درصدى از ارزش زیور آلات تعیین می گردد.
گوهرها بلحاظ رنگ، شفافیت، سختی، دوام، اندازه، وزن و خاصیت تراش پذیری ارزش و قیمت متفاوت دارند. بطور مثال ارزش یک زمرد ۱۰ قیراطی با همه مشخصه های یک گوهر با کیفیت با یک گوهر ۱ قیراطی ۱۰۰برابر است. هر قیراط معادل ۰٫۲ گرم است. گوهر ها از منابعی هستند که مقدار کم آنها از لحاظ ارزش قیمت بالائی دارند و پشتوانه دولتها و جوامع محسوب می شوند.
فیروزه ایرانى، رتبه اول را در دنیا دارد و نمونه هایى از آن، در موزه هاى زمین شناسى و معدنى دنیا وجود دارد. صادرات ۲۳ میلیون دلارى فیروزه و سایر گوهر ها در ایران رقم چندان بزرگی نیست. آمار جسته و گریخته واردات ۲۰۰ میلیون دلارى گوهر و سنگ هاى قیمتى و بازار ۳۱۵ میلیون دلارى گوهر و سنگ هاى قیمتى در ایران مشاهده می شود. گردش تجارى سنگ هاى قیمتى در ایران مربوط به سال ۱۳۸۰ حدود ۴۵ میلیون دلار برآورد شده است. ۷۰% آن مربوط به الماس، یاقوت و زمرد و ۳۰% مربوط به بقیه است که با نظر کارشناسان حرفه اى غیر دولتى (۳۱۵ میلیون دلار ) بسیار متفاوت است . براساس یک برآورد ارزش سنگ هاى قیمتى موجود در بازار فعلی ایران حدود ۴۰۰ میلیون دلار است.
بزرگترین بازار گوهر و زیورآلات اروپایی ایتالیا با ۲۷%، انگلیس با ۱۹%، فرانسه با ۱۵% و سپس با فاصله قابل توجهى آلمان، اسپانیا و هلند می باشند.
ضرورت تدوین چرخه فعالیت تامین، تولید، توزیع و تحقیق در این صنعت، تهیه بانک اطلاعاتی منابع موجود، تصحیح آئین نامه های موجود در خصوص برداشت و واگذاری این نوع ذخائر از ضرویات تدوین یک برنامه جامع و عملیاتی برای توسعه این صنعت است.
مطالعات و تحقیقات پسند بازارهای بین المللی و منطقه ای، گذر از شیوه های سنتی به مدرن و الگوبرداری از کشورهای پیشرو بایستی در تهیه نقشه راه صنعت گوهر و زیورآلات مورد توجه قرار گیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.